Theo thành phần, đường chia ra nhiều loại như đường Sacarose, glucose, sacarin....Tuy nhiên, trong nội dung bài viết này, chúng tôi sẽ phân loại đường dựa trên quy trình sản xuất.

Trả lời nhanh: Đường phèn không phải đường hóa học. Đây là đường kết tinh thành tinh thể lớn bằng cách nấu dung dịch đường (đường cát hoặc mật mía) rồi để kết tinh chậm. Về dinh dưỡng, đường phèn và đường cát (đường tinh luyện) gần như tương đương vì đều chủ yếu là sucrose. Khác biệt nằm ở hình dạng, độ tan và cách dùng: đường phèn tan chậm, ngọt dịu, hợp ngâm, chưng, nấu chè; đường cát tan nhanh, tiện nấu nướng, pha chế hằng ngày. Đường thốt nốt làm từ nhựa hoa thốt nốt, có mùi thơm riêng, hợp nấu chè, món kho.

Dựa trên quy trình sản xuất, đường được phân chia ra gồm:

  • Đường nhân tạo (còn gọi là đường hóa học, hay chất tạo ngọt);
  • Đường tự nhiên (được sản xuất từ những nguyên liệu trong tự nhiên: như mía, củ cải đường, thốt nốt...). 

Chi tiết thành phần, công dụng và cách sử dụng các bạn xem ở phía dưới đây nhé:

Nghe tới cụm từ đường hóa học chắc hẳn rất nhiều người đều cảm thấy lăn tăn về chất lượng cũng như tính an toàn khi sử dụng. Tuy nhiên, nhiều người không biết rằng, đường hóa học có tính ứng dụng trong cuộc sống rất nhiều.

Hiểu đơn giản, đường hóa học là một chất tạo ngọt "nhân tạo" (để phân biệt với đường tự nhiên như đường mía, đường nho, củ cải đường...).

Đường hóa học cung cấp ít hoặc không cung cấp năng lượng, không chuyển hóa thành glucose, do đó mà được sử dụng nhiều đối với những người ăn kiêng, bị thừa cân, béo phì hoặc những người bị tiểu đường. So với các loại đường trong tự nhiên, đường hóa học có vị ngọt gấp hàng trăm lần, mỗi lần chỉ cần một lượng rất nhỏ là đủ để tạo vị ngọt. Sử dụng đường hóa học cần tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên khoa dinh dưỡng.

Đường phèn khác đường cát, đường tinh luyện

Đây là hai tên gọi của loại đường quen thuộc trong đời sống hàng ngày. Bên cạnh đó nó cũng có tên gọi: đường thông thường, đường ăn, đường kính hay đường trắng.

Đường cát được sản xuất từ mía hoặc củ cải đường, trải qua quá trình lọc tẩy màu bằng than hoạt tính. Nhà sản xuất sử dụng tro và polyphenol để xử lý các tạp chất có trong đường và thu được đường cát (hàm lượng 99.9%).

Đường cát có vi ngọt "gắt". Đường có tính chất dễ tan nên được sử dụng rất nhiều trong đời sống hàng ngày, pha nước trái cây chỉ cần thêm 1 chút đường là đồ uống thêm vị ngọt rất dễ uống.

Đường cát được sử dụng chủ yếu với vai trò:

  • Là một gia vị trong nấu ăn;
  • Sử dụng trong pha chế đồ uống;
  • Ngâm cùng hoa quả, trái cây;
  • Là một loại thuốc "chữa cháy" khi tụt đường huyết.

Bên cạnh đó khi sử dụng đường cát thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ béo phì, các bệnh lý về tiểu đường, huyết áp, tim mạch và đặc biệt phổ biến hơn là làm tăng các nguy cơ bị sâu răng. Việc ăn nhiều đồ ngọt từ loại đường này sẽ là điều kiện thuận lợi để các vi khuẩn tại mảng bám răng phát triển, phá hoại men răng, làm cho răng mất đi khoáng chất bảo vệ.

Đường phèn khác đường cát, đường tinh luyện 2

Đây là loại đường chưa qua tinh luyện hoặc tinh luyện một phần. Đường nâu được sản xuất bằng cách trộn rỉ mật đường vào đường trắng tinh luyện (thường tỷ lệ 8-10%). Màu nâu đậm hay nhạt là do tỷ lệ mật được trộn cùng, mật càng nhiều thì màu của đường càng đậm.

Đường nâu có vị ngọt nhẹ hơn đường cát trắng, hàm lượng calo tương đương với đường cát. Do trong thành phần có thêm mật nên đường nâu rất thích hợp sử dụng trong các món bánh nướng, hoặc tẩm ướp cùng các món thịt chiên/ rán rất bắt mắt.

Đường phèn khác đường cát, đường tinh luyện 3

Do tính chất và cấu tạo cứng như đá nên tên gọi của đường phèn như vậy. Đường có màu trắng và vàng, đường phèn ngọt thanh và mát hơn so với đường cát.

Đường phèn là một dạng đường tinh thể - hình thành trong quá trình kết tinh của đường mật mía. Đường được phân ra làm 2 loại:

Là phụ phẩm trong quá trình sản xuất, lưu trữ mật trong các chum, vại. Tại một số nơi, mía được thu hoạch, ép lấy mật rồi đựng trong các chum, vại lớn. Theo thời gian sẽ xuất hiện một lớp đường tinh thể kết tinh ở đáy hoặc thành chum. Thời gian ủ mật càng lâu thì lượng đường tinh thể này thu được càng nhiều, kích thước các tinh thể đường này cũng lớn hơn. Mọi người gọi những tinh thể đường này là đường phèn, và đây là dạng đường phèn kết tinh tự nhiên. 

Đường phèn kết tinh tự nhiên hiện tại số lượng rất ít, cũng dễ hiểu, vì cả chum mật lớn trữ hàng tháng trời mới có thể kết tinh ra được 10-20kg đường phèn tinh thể.

Đường phèn khác đường cát, đường tinh luyện 4

Theo cách này, người thợ sản xuất đường bằng cách nấu từ đường tinh luyện hoặc đường mật mía. 

Trong Quảng Ngãi, mọi người vẫn sử dụng trứng gà và nước vôi trong để lọc tạp chất, do đó đường rất sạch và vị ngọt thanh mát. Trong dân gian vẫn có câu ví von: Ngọt như đường cát - Mát như đường phèn là vì vậy.

Tùy theo tỷ lệ mật bên trong mà mà màu của đường là vàng đậm hay vàng nhạt. Mật mía càng nhiều thì màu của đường càng đậm, tuy nhiên khi đó đường cũng dễ bị chảy nước hơn.

Do tính chất cứng, lâu tan mà đường phèn thường được sử dụng để ngâm hoa quả, làm mứt, hoặc chưng cùng với Yến. Nhờ tính thanh mát mà trong Đông Y, đường phèn thường được kết hợp trong nhiều bài thuốc trị ho long đờm rất hiệu quả.

Quay trở lại câu hỏi: Đường phèn có phải đường hóa học không? thì câu trả lời ở đây là KHÔNG. Đường phèn là một dạng kết tinh tự nhiên của đường mật, nó khác hoàn toàn so với các loại đường hóa học, đường ăn kiêng.

Đường cung cấp nguồn năng lượng dồi dào, những người bị thừa cân, béo phì, hoặc tiểu đường nên cân nhắc sử dụng một lượng vừa phải để tránh ảnh hưởng tới sức khỏe.

Xem thêm: Mua đường phèn Quảng Ngãi chính hiệu

Đây là loại đường được sản xuất từ dịch của nhị hoa cây thốt nốt. Đường có vị ngọt thanh cùng mùi thơm rất dễ chịu.

Đây là một đặc sản rất nổi tiếng của vùng Tịnh Biên - An Giang, tại đây đường thốt nốt được sản xuất theo quy trình:

  • Cho dịch hoa cây thốt nốt vào nồi lớn rồi đun lên, trong quá trình đun khuấy đều tay đến khi đường đông đặc và "sền sệt".
  • Tiếp đó đổ đường ra chảo, đun tiếp với lửa nhỏ sau đó đổ ra khuôn tùy theo nhu cầu sử dụng (có thể hình tròn, vuông), hoặc những hũ thủy tinh (với đường lỏng).
  • Đường được bọc bên ngoài bởi lá thốt nốt.

Đường thốt nốt thường được dùng để nấu chè (chè thốt nốt, chè bà cốt…), làm nhân bánh hoặc nêm món kho, món canh miền Tây cho vị ngọt thơm. Dù có mùi thơm và lẫn một ít khoáng chất, đường thốt nốt vẫn là đường (thành phần chính là sucrose), nên người bị tiểu đường hay thừa cân cũng cần dùng hạn chế như các loại đường khác.

Đường thốt nốt khi mua về mà chưa sử dụng hết nên bảo quản ngay trong ngăn mát tủ lạnh, do ở nhiệt độ thường đường rất dễ bị chảy nước hoặc lên men.

Đường phèn khác đường cát, đường tinh luyện 5

Đường phèn có phải đường tinh luyện không?

Câu trả lời là không hẳn. "Đường tinh luyện" (đường RE, đường kính trắng) là đường mía đã được lọc, tẩy màu và kết tinh thành hạt nhỏ. Đường phèn là một dạng kết tinh khác: người làm đường hòa đường với nước, lọc sạch rồi nấu và để dung dịch kết tinh chậm trong nhiều ngày, tạo thành những khối tinh thể lớn, cứng.

Nguyên liệu nấu đường phèn có thể là đường tinh luyện (cho ra đường phèn trắng trong) hoặc đường, mật mía (cho ra đường phèn vàng như đường phèn Quảng Ngãi). Vì vậy, đường phèn trắng về bản chất rất gần với đường tinh luyện, chỉ khác hình dạng tinh thể; còn đường phèn vàng giữ thêm chút mật mía nên có màu vàng và mùi thơm của mật.

Bảng so sánh đường phèn, đường cát và đường thốt nốt

Bảng dưới đây tóm tắt những điểm khác nhau dễ nhận biết nhất giữa ba loại đường hay dùng trong bếp:

Tiêu chíĐường phènĐường cát (đường tinh luyện)Đường thốt nốt
Nguyên liệuĐường cát hoặc đường, mật míaMía hoặc củ cải đườngNhựa (dịch) hoa cây thốt nốt
Cách làmNấu dung dịch đường, lọc rồi để kết tinh chậm nhiều ngàyÉp mía, lọc, tẩy màu, kết tinh hạt nhỏ, sấy khôCô đặc dịch hoa thốt nốt rồi đổ khuôn hoặc đóng hũ
Hình dạng, màuTinh thể to, cứng; trắng trong hoặc vàngHạt nhỏ, trắng (đường vàng có màu ngà)Bánh tròn, dạng sệt hoặc hạt; màu vàng nâu
Độ tanTan chậmTan nhanhTan khá nhanh
VịNgọt dịu, thanhNgọt đậm, rõNgọt thơm, hơi béo, có mùi đặc trưng
Thành phần chínhChủ yếu là sucroseChủ yếu là sucrose (đường RE gần như tinh khiết)Chủ yếu là sucrose, lẫn một ít đường khử và khoáng chất
Món hợpNgâm hoa quả, chưng lê, chưng yến, nấu chè, pha tràNấu ăn, làm bánh, pha chế hằng ngàyChè, bánh, món kho, món canh miền Tây
Bảo quảnHũ kín, nơi khô ráo; để được lâuHũ kín, tránh ẩmDễ chảy nước, nên để ngăn mát tủ lạnh sau khi mở

Đường phèn có ngọt hơn, tốt hơn đường cát không?

Đường phèn có ngọt hơn đường cát không?

Cùng một khối lượng, đường phèn và đường cát có độ ngọt gần như nhau vì đều là sucrose. Nhiều người thấy đường phèn "ngọt thanh hơn" là do tinh thể to, tan chậm nên vị ngọt lan dần, không gắt ngay như đường cát. Khi thay đường cát bằng đường phèn trong công thức, bạn có thể giữ nguyên lượng rồi nếm và điều chỉnh.

Đường phèn có tốt hơn đường cát, đường trắng không?

Về năng lượng, hai loại xấp xỉ nhau (khoảng 390 – 400 kcal cho 100g). Chưa có bằng chứng cho thấy đường phèn tốt cho sức khỏe hơn đường cát một cách đáng kể. Ưu điểm thật sự của đường phèn là hương vị và cách dùng: nước ngâm, nước chưng trong hơn, vị dịu hơn, đường phèn vàng còn thơm mùi mật mía.

Dù chọn loại nào, nên dùng có chừng mực. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tốt hơn nữa là dưới 5% (khoảng 25g, tương đương 6 thìa cà phê với người trưởng thành).

Đi tới đây các bạn cũng đã nắm được tên gọi và cách sử dụng của từng loại đường trong đời sống ẩm thực hàng ngày. Tuy nhiên, rất nhiều người vẫn thắc mắc: đường phèn và đường cát loại nào tốt hơn? hoặc đường phèn và đường thốt nốt loại nào giàu dinh dưỡng hơn? người bị tiểu đường ăn được đường phèn hay đường thốt nốt không?

Xét về dinh dưỡng, đường phèn và đường cát gần như tương đương: cả hai đều chủ yếu là sucrose, cùng một lượng thì cung cấp năng lượng xấp xỉ nhau. Điểm khác nằm ở cách dùng: đường phèn tan chậm, vị ngọt dịu, giữ nước ngâm, nước chưng trong và thơm hơn, nên được chuộng trong các món như lê hấp đường phèn, tắc chưng đường phèn, chanh đào ngâm đường phèn. Đường phèn vàng nấu từ mật mía (như đường phèn Quảng Ngãi) còn có thêm mùi mật đặc trưng. Đường cát thì tan nhanh, tiện cho nấu nướng và pha chế hằng ngày.

Do tính chất và cách sử dụng cũng khác nhau nhiều, cho nên giữa 2 loại đường này thì rất khó để so sánh loại nào tốt hơn.

Đường thốt nốt có mùi thơm và lẫn một ít khoáng chất từ nhựa hoa thốt nốt, còn đường phèn có vị ngọt thanh, hợp món ngâm, món chưng. Tuy vậy, cả hai đều là đường, không có loại nào "dành cho người tiểu đường". Người bị tiểu đường, thừa cân hoặc có bệnh mãn tính nên hạn chế tổng lượng đường ăn vào và hỏi ý kiến bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng về lượng dùng phù hợp.

Ẩm thực Việt Nam phong phú đa dạng, còn rất nhiều loại đường được sử dụng trong ẩm thực và đời sống hàng ngày, bài viết chỉ giới hạn ở một số loại đường phổ biến nhất (sẽ cập nhật thêm nội dung). 

Hi vọng nội dung trên đây sẽ hữu ích, hãy lưu lại và chia sẻ đến nhiều người hơn để cùng hiểu hơn về ẩm thực Việt Nam nói chung và các loại đường được sử dụng trong đời sống hàng ngày nói riêng mọi người nhé. 

Danh sách các bài viết nhiều người quan tâm:

Nếu bạn cần đường phèn vàng nấu thủ công từ mật mía để ngâm hoa quả, chưng lê hay nấu chè, có thể tham khảo đường phèn mật mía Quảng Ngãi tại Ngon1.

Xem đường phèn Quảng Ngãi