Nhắc đến Hưng Yên, nhiều người nghĩ ngay đến nhãn lồng. Nhưng với những ai lớn lên ở đồng bằng Bắc Bộ, còn một thứ gắn với bữa cơm nhà mình từ nhỏ: bát tương Bần sánh vàng để chấm rau muống luộc, chấm đậu phụ, kho cá ngày đông.
Thế nhưng giờ đây, tương bán ngoài chợ thì nhiều mà tương ngon thật lại khó tìm. Có chai loãng toẹt, có chai ngọt gắt vì pha đường, có chai mùi chua khó chịu. Bài này mình giải thích rõ tương bần là gì, làm từ gì, cách nhận biết tương ngon chuẩn vị và nơi mua tương Bần Hưng Yên đáng tin cậy, để bạn chọn đúng ngay từ lần đầu.
Trả lời nhanh
- Tương bần là loại tương truyền thống làm từ gạo nếp, đậu tương và muối, ủ phơi trong chum theo cách làm của làng Bần Yên Nhân (Mỹ Hào, Hưng Yên).
- Tương ngon có màu vàng sánh đến nâu cánh gián, cái tương mịn, mùi thơm ngậy của đậu, vị mặn ngọt hài hòa, không gắt, không chua.
- Tương Bần hợp chấm rau luộc, bánh đúc, thịt dê, và dùng kho cá, om vịt, kho bò.
- Nên mua ở cơ sở có nguồn gốc rõ ràng từ làng Bần; đã mở nắp thì đậy kín, để ngăn mát.
Mục lục bài viết
Tương bần là gì, làm từ gì?
Tương bần là một loại nước chấm lên men truyền thống của người Bắc Bộ, mang tên làng Bần Yên Nhân thuộc vùng Mỹ Hào, Hưng Yên, nơi có nghề làm tương lâu đời. Nguyên liệu chỉ gồm ba thứ: gạo nếp, đậu tương và muối, cùng nước giếng và nắng trời.
Điều làm nên hương vị riêng là quá trình lên men tự nhiên. Xôi nếp được ủ cho lên mốc vàng, đậu tương rang thơm rồi ngâm nước. Sau đó mốc, nước đậu và muối được trộn vào chum sành, phơi nắng nhiều tuần liền. Khi chín, tương có phần nước sánh và phần "cái" mịn, vị ngọt của nếp hòa với vị bùi ngậy của đậu.
Quy trình làm tương Bần truyền thống
- Làm mốc: gạo nếp đồ thành xôi, rải mỏng ra nia, phủ lá rồi ủ vài ngày cho lên lớp mốc vàng đều.
- Làm nước đậu: đậu tương rang vàng, xay vỡ, ngâm với nước trong chum khoảng một tuần cho nước đậu ngả màu và dậy mùi thơm.
- Trộn và phơi: mốc trộn muối rồi đổ vào chum nước đậu, khuấy đều. Chum được phơi nắng, sáng sáng mở nắp khuấy, tối đậy lại.
- Tương chín: sau khoảng 1 – 2 tháng tùy nắng, tương chuyển màu vàng sánh, thơm ngậy là dùng được.
Nghe thì đơn giản, nhưng khâu làm mốc và canh nắng quyết định gần hết chất lượng. Mốc không đều hay phơi thiếu nắng là tương dễ chua, nhạt mùi. Đó cũng là lý do tương làng Bần làm lâu năm thường ngon và ổn định hơn.
Tương bần là đặc sản ở đâu?
Tương bần là đặc sản của làng Bần Yên Nhân, vùng Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Đây là làng nghề làm tương nổi tiếng bậc nhất miền Bắc, nhiều gia đình giữ nghề qua nhiều thế hệ.
Ở miền Bắc còn có vài làng tương nổi tiếng khác như tương Cự Đà (Hà Nội) hay tương Nam Đàn (Nghệ An). Mỗi nơi có cách ủ và tỉ lệ nguyên liệu riêng nên vị cũng khác nhau. Tương Bần được nhiều người ưa vì vị cân bằng, thơm ngậy, hợp cả chấm lẫn nấu.
Tương Bần khác gì tương ớt, tương hột?
Nhiều bạn trẻ hay nhầm, nên mình tóm lại bằng bảng cho dễ hình dung:
| Loại | Nguyên liệu chính | Vị | Dùng để |
|---|---|---|---|
| Tương Bần | Gạo nếp, đậu tương, muối | Mặn ngọt, thơm ngậy, hơi bùi | Chấm rau, bánh đúc, thịt; kho, om |
| Tương hột (miền Nam) | Đậu nành, muối | Mặn hơn, còn hạt đậu | Chấm, xào, nấu chay |
| Tương ớt | Ớt, tỏi, đường, giấm | Cay, chua ngọt | Chấm đồ chiên, phở, bún |
Cách nhận biết tương Bần ngon chuẩn vị
Bạn chỉ cần dùng mắt, mũi và lưỡi là phân biệt được khá rõ. Mình tóm thành bảng để khi đi mua bạn đối chiếu nhanh.
| Tiêu chí | Tương ngon | Tương kém chất lượng |
|---|---|---|
| Màu sắc | Vàng sánh đến nâu cánh gián, tự nhiên | Nâu đen bất thường, loang lổ, hoặc vàng nhợt |
| Độ sánh | Nước sánh, cái tương mịn, nghiêng chai chảy thành dòng | Loãng toẹt, tách nước rõ |
| Mùi | Thơm ngậy mùi đậu và nếp lên men | Chua, khai, mùi hắc lạ |
| Vị | Mặn ngọt hài hòa, hậu bùi | Ngọt gắt (pha đường), mặn chát, đắng |
| Bề mặt | Sạch, không váng | Có váng trắng, nổi bọt chua |
Thử nhanh khi mua
- Nghiêng chai dưới ánh sáng, xem màu và độ sánh.
- Mở nắp ngửi: tương ngon thơm dịu, không xộc mùi chua.
- Chấm một chút lên đầu lưỡi: vị mặn đến trước, rồi ngọt bùi đọng lại, không khé cổ.
💡 Mẹo nhỏ của mình: tương thủ công thường có cặn đậu lắng ở đáy chai. Đó là "cái tương" tự nhiên, hoàn toàn bình thường. Trước khi dùng bạn lắc nhẹ hoặc khuấy đều là được.
Những lưu ý khi chọn mua tương Bần
Mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng
Ưu tiên cơ sở sản xuất tại làng Bần hoặc cửa hàng ghi rõ địa chỉ sản xuất, ngày đóng chai. Tương không nhãn mác, bán trôi nổi giá quá rẻ thường khó kiểm soát chất lượng.
Ưu tiên tương làm thủ công
Tương ủ phơi truyền thống mất nhiều thời gian nên giá cao hơn tương công nghiệp, nhưng đổi lại vị thơm ngậy và tự nhiên hơn hẳn. Bạn đọc thành phần trên nhãn, càng ít phụ gia càng tốt.
Kiểm tra bao bì
Chai, can phải kín, không phồng, không rỉ. Can nhựa phồng lên có thể là tương bị lên men quá mức trong quá trình vận chuyển, bảo quản.
Tương bần dùng làm món gì ngon?
Tương Bần "lên đời" được rất nhiều món, từ món chấm dân dã đến món kho đậm đà:
- Chấm: rau muống, rau cải luộc, đậu phụ rán, bánh đúc, cà pháo, thịt luộc. Riêng thịt dê, bạn xem cách pha ở bài pha tương bần chấm thịt dê.
- Kho: cá kho tương bần, cá trắm kho, cá kho chuối xanh.
- Om, hầm: vịt om tương bần, bò kho tương bần.
Bát tương chấm rau muống đơn giản nhà mình hay pha: 3 thìa canh tương, 1 thìa cà phê đường, vài lát ớt, chút tỏi băm, vắt nửa quả chanh hoặc quất. Vậy thôi mà bữa cơm đã đậm đà hẳn.
Bảo quản tương Bần thế nào cho lâu?
- Chưa mở nắp: để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng trực tiếp và gần bếp.
- Đã mở nắp: đậy thật kín, cho vào ngăn mát tủ lạnh, dùng dần.
- Luôn dùng thìa sạch, khô để múc; không đổ tương thừa đã chấm trở lại chai.
- Tương có váng trắng dày, mùi chua khai rõ thì nên bỏ, không tiếc.
Mua tương Bần Hưng Yên chuẩn ở Hà Nội
Ngon1 lấy tương trực tiếp từ cơ sở sản xuất và đóng chai tại làng Bần (Phường Bần, Mỹ Hào, Hưng Yên), làm từ gạo nếp cái hoa vàng và đậu tương nguyên hạt. Tương có hai quy cách chai 1 lít cho gia đình và can 5 lít cho quán ăn hoặc nhà dùng nhiều, giao hàng toàn quốc.
- Hotline/Zalo: 090 218 6530
- Kho Hà Nội: Số 7C ngõ 119 đường Giáp Bát, Hoàng Mai, Hà Nội
- Xem chi tiết và đặt hàng: Tương Bần Hưng Yên chính hiệu chai 1L, can 5L
Câu hỏi thường gặp
Tương bần có phải là tương đậu nành không?
Tương bần có dùng đậu tương (đậu nành), nhưng điểm khác biệt là có thêm gạo nếp làm mốc. Nhờ nếp mà tương Bần ngọt, thơm và sánh hơn các loại tương chỉ làm từ đậu.
Tương bần để được bao lâu?
Tương chưa mở để nơi thoáng mát dùng được khá lâu, bạn xem hạn sử dụng in trên chai. Đã mở thì nên để ngăn mát và dùng trong vài tháng để giữ hương vị ngon nhất.
Tương bần có cặn lắng có sao không?
Không sao cả. Cặn lắng là phần cái tương từ đậu và nếp, có ở hầu hết tương làm thủ công. Bạn chỉ cần khuấy đều trước khi dùng.
Người ăn chay dùng tương bần được không?
Được. Tương Bần chỉ làm từ gạo nếp, đậu tương và muối nên rất hợp với người ăn chay, dùng chấm rau, đậu phụ hoặc kho nấm đều ngon.
Lời kết
Hiểu rõ tương bần là gì và cách nhận biết tương ngon rồi, bạn sẽ không còn lo mua phải tương loãng, tương pha đường nữa. Một chai tương Bần chuẩn vị trong bếp là đủ để bữa cơm nhà mình thêm đậm đà, từ bát rau muống luộc đến nồi cá kho ngày lạnh. Nhà bạn hay dùng tương Bần cho món gì? Chia sẻ với mình ở phần bình luận nhé!